Klub Turystyczny
"Puszcza Zielonka"
„Świat jest książką i ci, którzy nie podróżują, czytają tylko jedną stronę"
św. Augustyn

Luboń – wersja nie tylko przemysłowa
 
 
Luboński Szlak Architektury przemysłowej to nie tylko nowa trasa turystyczna. To pierwszy w Wielkopolsce tak ambitny plan, aby małej miejscowości o charakterze sypialnianym nadać szczególny rys historyczny i nie zaprzepaścić fabrykanckiej tradycji, która jak do tej pory pozostawała ukryta w technicznych, niezwykłych obiektach, przykuwających wzrok kierowców, lecz mimo to… jadących dalej.

3 fabryki, 3 historie – języka zasięgnęłam w Internecie…

Zespół budynków dawnej fabryki drożdży

Fabryka drożdży została zbudowana w 1904 r. dla rodziny Sinnerów. Jej stylistyka zachowuje cechy klasycznej niemieckiej architektury drugiej połowy XIX wieku. Charakteryzuje się ona eklektyzmem, czerpiącym z ulubionych w państwie pruskim stylów „rycerskich“: romańskiego i gotyckiego. W skład fabryki drożdży wchodziły: 6-kondygnacyjna słodownia przypominająca gotycką architekturę sakralną, 7-kondygnacyjna drożdżownia mająca cechy zamku rycerskiego, spichrz zbożowy, wieża ciśnień, chłodnia kominowa, kotłownia, maszynownia, warsztaty, gorzelnia, kantyna i budynek biurowy. Szczególną atrakcję stanowi jedyny zachowany do dziś wysoki komin, ozdobiony misterną ceglaną dekoracją oraz żeliwna płyta, sygnowana datą 1903 r. Fabryka posiadała własną bocznicę kolejową oraz ujęcie wody z 18 studni. Dziś dawna drożdżownia jest własnością przedsiębiorstwa „Lubanta” S.A., a właścicielem słodowni i kilku najstarszych obiektów jest firma P.H.U. Marek Zimliński. Integralną częścią zespołu zabytkowych budynków jest osiedle przyfabryczne, przy ul. Cyryla Ratajskiego z willowymi domami kadry administracyjnej i inżynieryjnej fabryki Sinnerów. Architektura budynków mieszkalnych stylistycznie koresponduje z zabudową fabryczną, tworząc granicę pomiędzy zakładami Sinnerów a fabryką Koehlmannów.

 
 Przy starej drożdżowni
 
 
Zachowane jeszcze wnętrze fabryki 

Zespół budynków fabryki przetworów ziemniaczanych

Uroczyste otwarcie zakładów Koehlmanna odbyło się w listopadzie 1904 r. Pruscy budowniczowie wybrali ekspozycję frontalną, w stosunku do dzisiejszej ul. Armii Poznań, przy której usytuowano kilka budynków administracyjnych i osiedle przyfabryczne, z willą dyrektora. Za nimi, w liniach równoległych, pobudowano krochmalnię, suszarnię mączki ziemniaczanej, oraz suszarnię wycierki ziemniaczanej. W 1907 r. powstał oddział produkcji dekstryn. Chociaż gmachy fabryki przetworów ziemniaczanych odznaczały się imponującą wielkością, okazały się jednak mniej monumentalne niż te, należące do sąsiedniej fabryki drożdży. Budynki fabryki Koehlmanna zbudowano w awangardowym wówczas stylu, nazywanym „Jugendstil” (styl młodzieżowy lub młody styl), a w Polsce „secesją”. Architektura ta była niezwykle ozdobna. Stąd dekoracyjne układy okien, wnęk i balkonów, efektowne gzymsy i szczyty, a także napisy i daty realizacji. Obecnie, po zmianach właścicielskich, na terenie dawnej fabryki Koehlmanna powstają budynki osiedla firmy PAJO. Z ocalałych zabytków podziwiać można nieliczne budynki objęte ochroną konserwatorską, oraz domy dawnego osiedla przyfabrycznego. Znajduje się tu również obelisk, upamiętniający 18 pracowników WPPZ, którzy zginęli w 1972 roku w wyniki wybuchu dekstryny.


Teren ziemniaczanej fabryki 
 
 Obelisk ku pamięci tragicznego wypadku
 
Zespół budynków fabryki chemicznej

W 1904 roku właściciele Fabryki Nawozów Chemicznych Moritz Milch & Spółka z podpoznańskich Jeżyc zakupili w Luboniu obszar 58 ha na wyspie w odnogach Warty pod budowę nowej fabryki – która miała być największą i najnowocześniejszą wytwórnią superfosfatu w Europie Wschodniej. W 1907 roku wybudowano most kolejowo-drogowy o długości 83 m. Do dziś zachowano jego fragment jako relikt przeszłości, a w jego miejscu wybudowano nowy. Ówcześni właściciele fabryki wybudowali również port rzeczny z betonową przystanią zapewniający wygodny i tani transport oraz bocznicę kolejową z wagą dla wagonów. Fabryka posiadała własną elektrownię prądu stałego. Najważniejszą część ówczesnej fabryki stanowił oddział produkcji superfosfatów, obok którego stanął wielki magazyn z rampą załadunkową, stanowiący dziś jeden z kilku dobrze zachowanych obiektów zabytkowych. Hala ta zaprojektowana została przez słynnego niemieckiego architekta prof. Hansa Poelziga, który osobiście nadzorował realizację swojego lubońskiego projektu, unikalnego w skali całego państwa pruskiego. Obecnie fabryka po wielu przekształceniach na przestrzeni wielu lat jest własnością spółki akcyjnej Luvena, która zajmuje się między innymi produkcją nawozów mineralnych.

Przechodząc przez most kolejowy warto zwrócić uwagę na fragmenty dawnej przeprawy sprzed ponad 100 lat. Poszczególne elementy połączono nitami, ponieważ technologia spawania nie była jeszcze znana. Sam most prowadzi do dawnych zakładów Milchów. W głębi można dostrzec słynną Halę Poelziga.

Park Siewcy i osiedle przyfabryczne

Park Siewcy to rejon osiedla przyfabrycznego, zbudowanego około 1908 r. dla kadry zarządzającej oraz technicznej fabryki chemicznej w Luboniu. Projekt osiedla był integralną częścią planów fabryki Milchów i został wykonany w pracowni prof. Hansa Poelziga we Wrocławiu. Zespół budynków obejmuje 5 domków willowych, usytuowanych wokół placu o powierzchni około 1 ha. Pierwszy i największy z domów, od strony ul. Armii Poznań, należał do dyrektora fabryki, ostatni, najmniejszy budynek, był początkowo łaźnią i pralnią parową. W czasach powojennych przerobiony na mieszkania, do dziś spełnia tę funkcję. W centrum osiedla znajduje się placyk, na którym w 1929 r. polscy właściciele fabryki chemicznej umieścili pomnik dłuta wielkopolskiego artysty Marcina Rożka, noszący nazwę „Siewca”. Przedstawia on postać słowiańskiego rolnika siejącego zboże. W dolnej części cokołu umieszczono pamiątkowy medalion, dla uczczenia dra Romana Maya, założyciela koncernu chemicznego, dłuta Władysława Marcinkowskiego.

Budynki mieszkalne osiedla przyfabrycznego są obecnie administrowane przez Spółdzielnię Mieszkaniową Swarzędz. Teren wokół pomnika – Park Siewcy – należy do Miasta Luboń.

Pomnik Siewcy usytuowany w centralnym miejscu parku to jedno z niewielu zachowanych do dziś dzieł Marcina Rożka, twórcy znanego pomnika Bolesława Chrobrego w Gnieźnie. Artysta zmarł w 1944 w Oświęcimiu, dokąd został zesłany za odmowę wykonania portretu Hitlera.
 
Efekt na happeningu. 
 
Siewca w odświętnym ubraniu 
 
 
I to by było na tyle jeśli chodzi o „przemysłowe dane” dotyczące Lubonia. Czas na relaks…
Otóż, bezbłędną decyzją władz Lubonia byłoby „zbudowanie” wrót do Wielkopolskiego Parku Narodowego. Droga wiodłaby dokładnie trasą naszego klubowego spaceru, na której znalazły się…

Kacze doły

Stare koryto Warty, które pierwotnie nosiło nazwę Kocie Doły, ale przez figiel losu i złe tłumaczenie z niemieckiego na polski pozostało przy obecnej nazwie. Obecnie to mekka dla wędkarzy, choć…. mówi się, że niedawna jeszcze praktyka spuszczania chemikaliów z nieodległej fabryki nawozów „nakarmiła” ryby niekoniecznie witaminami….

Sahara

Nieoczekiwanie wyszliśmy z doliny i oczom naszym ukazała się niemal autentyczna Sahara… No, prawie. Teraz to teren żwirowni, prywatnej – więc niedostępnej.
Warto zatem było zrobić zdjęcie choć z daleka, bo nie wiadomo co będzie za rok i dalej….

Byliśmy na Saharze 
 
Leśniczówka Kątnik

Do lat 70. XX wieku z Kątnika kursował prom śródlądowy do położonego na drugim brzegu Warty Wiórka. Droga malowniczo kierowała nas tutaj wysokim brzegiem Warty.

Mało kto wie, ale niedaleko leśniczówki rozciąga się obszar ochrony ścisłej „Zalewy Nadwarciańskie”. Przedmiotem ochrony jest obszar podmokłych łąk i starorzeczy nad Wartą, w pobliżu ujścia Wirynki. Łąki te są okresowo zalewane przez wody Warty. Ochronie podlegają zbiorowiska naturalne: zarośla, szuwar, bagna i łąki. Szczególnie cenne są zarośla wierzbowe i łąki trzęślicowe - miejsce bytowania wielu ptaków, takich jak np. zimorodek zwyczajny, rycyk, brodziec piskliwy, czy remiz. Zaobserwowano tu też bobra europejskiego.

A po powrocie na łono cywilizacji warto jeszcze zajrzeć do niezwykłego, sakralnego miejsca w Luboniu jakim jest Sanktuarium bł. Edmunda Bojanowskiego. I my tak uczyniliśmy.
Błogosławiony zapamiętany został jako założyciel ochronek wiejskich dla dzieci. Dzięki Niemu też powstało zgromadzenie Sióstr Służebniczek Najświętszej Maryi Panny.
Z modlitwą zwracać się mogą do Niego szczególnie Ci, którzy trwają w poszukiwaniu pracy. Wspomnienie Błogosławionego przypada na dzień 7 sierpnia.

  Relikwie bł. Edmunda Bojanowskiego

Pobłogosławieni 
P.O.